Ávöxtunarkrafan á tíu ára frönsk ríkisskuldabréf rís yfir fimm prósent í þessari viku, í fyrsta sinn í tæpan aldarfjórðung, en óeirðir mótmælenda hafa gengið yfir suðurhluta Evrópu og græðst í vantrú á sjálfbærni franska ríkisfjármálanna. Samanbera má við íslensk evrubréf sem standa kyrr, og kemur þá í ljós að sjálftætt gjaldmiðill skiptir máli þegar vindar styggjast.
Samkvæmt visir.is hefur krafan á fimm ára frönskum bréfum hækkað um nærri 150 punkta frá því snemma í sumar og nálgast 4,5 prósent. Millistjórnandinn, sem skrifar vikulega pistil á Innherja, gáði að íslenska ríkinu og fann að fimm ára evrubréf gefin út í maí bera 3,73 prósent á eftirmarkaði, aðeins hærra en í útboðinu.
Hvað segja frönsku vextirnir okkur?
Það eru ekki einungis ríkisskuldirnar sem þrýsta Frakklandi niður. Einkageirinn er orðinn mjög skuldsettur og hagvöxtur hefur staðnað. Íslendingar þekkja þetta farþegalag; ofurskuldsetning einkageirans náði hæstu hæðum fyrir fjármálakreppuna 2008. Flestir eru sammála um að sjálfstæð peningamálastefna hafi skipt sköpum við að hemja hana síðan. Kannski ættu Frakkar heldur að íhuga evruna aftur, en Íslendingar eiga sér enga þörf á að skipta úr reynslunni; hún er nú þegar í höndum okkar.
Mótmælin sjálf eru undarleg blanda. Samkvænt fréttum fjölmiðla mótmæla fólk meðal annars aðgerðarleysi í loftslagsmálum, hækkandi mjólkurverði og lélegu viðhaldi framhaldsskóla, en samt fara mótmælendur að brjóta allt sem fyrir þeim verður. Róið heldur áfram yfir suðurhluta Evrópu og engin útleiðsla í augsýn.
Landsvirkjun og ört mannaskipti
Á síðustu tuttugu árum hafa 31 einstaklingur setið í stjórn Landsvirkjunar og meðalsetutíminn verið rétt rúm þrjú ár, samkvæmt sömu grein. Stjórnin hefur verið endurnýjuð í tvígang og meirihluti hennar látinn víkja sex sinnum. Lengst hefur sama stjórn setið þrjú ár, og það aðeins þrisvar.
Þessar tölur bera vitni um pólitísk afskipti af langverðmætasta fyrirtæki landsins. Ríkisstjórnir koma og fara, og með þeim fulltrúar sem eiga að taka ákvarðanir um risavaxnar fjárfestingar og orkusamninga sem geta ráðið afkomu fyrirtækisins áratugi fram í tímann. Erlendir lánveitendur og matsfyrirtæki líta sjaldnast vel á slíka óstöðugleika, eins og jökinn líkar ekki við að skriða eftir jarðvegi sem skiptir um lag á hverju ári.
Ákvörðun Daða Más Kristóferssonar fjármálaráðherra á vormánuðum síðasta árs um að skipta út allri fimm manna stjórn á einu bretti gerir stjórnvöld ekki stikkfrí. Hún á sér stað í kjölfar brotthvarfs lykilstjórnenda orkufyrirtækisins, og spurt má hvort hún sé annað en enn ein birtingarmynd þeirrar afskiptasemi sem einkennt hefur stjórnarskipan fyrirtækisins. Ef eigandinn taldi stjórnarháttum ábótavant væri fróðlegt að fá að vita í hverju það fólst.
Leigubremsan í stað markaðar
Leiguverð stefnir niður. Vísitala leiguverðs á höfuðborgarsvæðinu lækkaði um 0,92 prósent milli ágúst og september, samkvæmt tölum HMS, og hefur lækkað tvo mánuði í röð. Raunlækkunin á ársgrundvelli nemur 2,6 prósentum og hefur ekki mælst meiri síðan vor 2023.
Þrátt fyrir þetta setur frumvarp Ragnars Þórs Ingólfssonar félagsmálaráðherra höft á leiguverð, þannig að heimilt verður aðeins að hækka leigu einu sinni á tólf mánaða fresti. Umsagnaaðilar sem ólíkir og Seðlabankinn og leigufélagið Brynja hafa lagst gegn frumvarpinu. Það minnir á þegar vísitalan sjálf var breytt til að hemja verðbólgu, á sama tíma og markaðurinn var að snúa við; áhrifin urðu á endanum þveröfug við það sem lagt var upp með. Stjórnvöld virðast ætla að koma fyrir markaðnum þegar hann leysir vandann sjálfur.
Húsdýragarðurinn og kálfurinn
Á borgarstjórnarfundi í þessari viku var mælt fyrir tillögu um að Reykjavík athugi útvistun rekstrar Húsdýragarðsins. Bjarni Guðjónsson, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, sagði útsvarsgreiðendur hafa borgað tæpan hálfan milljarð með rekstrinum í fyrra. Sjaldan launar kálfurinn ofeldið. Horft verður til Minigarðsins í leit að rekstraraðila, en þar hefur verið tap á undanförnum tvö árum; sameiginlegur rekstur gæti skotið fjölbreyttari tekjustoðum undir bæði fyrirtækin.
Viðreisn, Svejk og Yossarian
Grein Jóns Gnarr í Morgunblaðinu miðvikudaginn hefur vakið athygli. Hann lýsir sér sem hermanni sendum í glórulausan bardaga án stuðnings herforingjanna og kallast á við góða dátann Svejk. En Jón hlýðnast ekki yfirmönnum sínum og minnir því meira á Yossarian í Catch-22 eftir Joseph Heller: hann hefur ekki misst trúna á sjálfan sig, heldur á stofnunina sem segist berjast fyrir honum.
Í þingflokknum halda hrókeringarnar áfram. Sandra Sigurðardóttir tekur sæti Ingvars Þóroddssonar í fjárlaganefnd en Ingvar færir sig yfir í velferðarnefnd. Sandra lýsti yfir á samfélagsmiðlum í byrjun september að markmiði ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög 2027 hefði nú þegar verið náð. Verður gaman að fylgjast með henni í fjárlaganefnd þegar óskirnar um útgjaldaaukningu byrja að hrúgast inn, eins og snjórinn hrúgast upp um vetur.
Kaupaukar og séríslenskar reglur
Fjármálaráðherra hefur lagt fram frumvarp sem heldur áfram 25 prósenta hámarki á breytileg laun hjá verðbréfafyrirtækjum, þó upphaflega hafi verið ætlað að hækka markið í 50 prósent. Í Finnlandi og Noregi er ekkert sambærilegt tölulegt hámark. Þegar tekjur sveiflast er heilbrigt að kostnaðurinn geti sveiflast með; því hærra sem föstu launin eru, þeim erfiðara er að bregðast við samdrætti án uppsagna.
Stjórnvöld ættu jafnframt að kynna sér kosti breytilegra starfskjara í eigin rekstri. Utanríkisráðuneytið greiddi félagi Heiðu Kristínar Helgadóttur 14 milljónir króna fyrir minna en sex mánaða ráðgjöf vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Hefði þóknunin verið árangurstengt hefðu skattgreiðendur betur varðir. Sú er reynslan af ráðgjöfinni um ESB-málunum.
Algengar spurningar
Hversu há er ávöxtunarkrafan á frönsk ríkisskuldabréf?
Krafan á tíu ára bréfum fór yfir fimm prósent í þessari viku, í fyrsta sinn í tæpan aldarfjórðung.
Hversu lengi sitja stjórnarmenn Landsvirkjunar að jafnaði?
Meðalsetutími stjórnarmanna á síðustu tuttugu árum hefur verið rétt rúm þrjú ár, og alls hafa 31 einstaklingar setið í stjórninni á þeim tíma.
Hver er staðan á leiguverði á höfuðborgarsvæðinu?
Vísitala leiguverðs lækkaði um 0,92 prósent milli ágúst og september 2026 og hefur lækkað um 2,6 prósent að raunvirði síðastliðna tólf mánuði.
Hverju er heimilt að hækka leigu eftir frumvarpi félagsmálaráðherra?
Frumvarpið kveður á um að heimilt verði aðeins að hækka leigu einu sinni á tólf mánaða fresti.