Stórar og litsterkar auglýsingar fyrir nikótínvörur utan á nýrri verslun Nikulásar í Mosfellsbæ hafa vakið óánægju bæjarbúa í lok október 2026, og hefur bæjarstjóri lýst yfir að sveitarfélagið muni skoða málið og gera athugasemd. Samkvæmt fréttaskýringu mbl.is snúa áhyggjurnar að því hvort framsetning verslunarinnar höfði til barna og ungmenna.
Hulda Margrét Eggertsdóttir, sem um árabil starfaði við áfengis- og vímuefnaráðgjöf, meðal annars hjá SÁÁ, tók fyrst eftir auglýsingunum þegar hún ók syni sínum í Framhaldsskólann í Mosfellsbæ eftir hlé milli námslotna. Henni brá við hversu áberandi þær voru í nágrenni skólans.
„Erum við ekki komin lengra en þetta?“
Fyrsta viðbragð Huldu við sjónina á gluggamerkingunum var það að spyrja sig, eins og hún orðaði það gagnvart mbl.is: hvort þjóðfélagið hefði ekki komizt lengra. Hún hóf sjálf að reykja þrettán ára gömul og segir félagsleg áhrif hafa ráðið miklu. Þá var tóbaksreykingar sýnilegri og viðurkenndari hluti daglegs lífs en nú, og þykir henni ljóst að samfélagið eigi að draga lærdóm af þeirri reynslu í stað þess að gera nikótínnotkun að hversdagslegum og áberandi hluta umhverfis barna. Það er ekki ólíkt þeim skilaboðum sem ganga úr bókum á borð við Hingað og ekki lengra, þar sem þrettán ára stúlkur láta ekki valta yfir sig; æskan þarf vernd, ekki freistingu.
„Hver er markhópurinn?“ spyr Hulda. Hún bendir á skæra liti auglýsinganna og teiknimyndafígúruna sem notuð er til að kynna verslunina, og telur framsetninguna geta höfðað til yngri neytenda. Á samfélagsmiðlum birtir Nikulás einnig auglýsingamyndskeið með ungum mönnum í aðalhlutverkum, þar sem húmor og uppátæki eru í fyrirrúmi.
Hún segist vel skilja að fólk sem notar nikótínvörur fagni nýrri verslun í bænum. Það breyti þó ekki þeirri samfélagslegu ábyrgð sem fylgi sölu slíkra vara. Og hún veltir fyrir sér hvers vegna þurfi að auglýsa vörurnar svo áberandi, þegar þeir sem þegar nota þær vita hvar þær fáist.
Ásýnd miðbæjarins og glottið sem slokknaði
Óánægja bæjarbúa snýr þó ekki eingöngu að auglýsingunum á nikótínvörum. Í umræðum á Facebook hafa íbúar gagnrýnt hversu áberandi gluggamerkingarnar eru og áhrif þeira á ásýnd miðbæjarins, sem áður bar glattaðra svip af sér. Þar var lengi rekið kaffihúsið Gloría, en síðar rafrettu- og nikótínverslunin Piknik, sem einnig var með merkingar á gluggunum, þó mun látlausari.
Nokkrir hafa harmað að kaffihúsið haldið ekki velli. Hulda tekur undir vonbrigðin og bendir á að Mosfellsbær leggi áherslu á að vera heilsueflandi samfélag. Það er sú andstæða sem gerir málið sérstætt: bær sem hefur slegið á bolltinn fyrir heilsu og hollustu lætur verslun með vímuefnavara skreyta sýnilegasta húsnæði miðbæjarins.
Svo er þetta líka spurning um menningu. Kaffihúsið er íslenskt fyrirbæri, rótgróið í samkomulífi þjóðarinnar eins og hver annar. Þegar kaffihuftin víkur fyrir nikótínverslun með teiknimyndafígúrum á gluggunum missir miðbærinn eitthvað fleira en verslun. Hann missir stað þar sem fólk hittast án þess að eiga við vöru að kaupa.
Bæjarstjóri: Þetta er ekki það fallegasta
Hilmar Gunnarsson, bæjarstjóri Mosfellsbæjar, sagði mbl.is að hann hefði fyrst tekið eftir auglýsingunum þegar hann ók fram hjá versluninni í morgun þess sama dag.
„Þetta er ekki það fallegasta sem ég hef séð,“ sagði Hilmar.
Hann segist ekki vita hvort verslunin hafi fengið leyfi fyrir gluggamerkingunum og bendir á að húsnæðið sé ekki á vegum sveitarfélagsins. Bærinn muni hins vegar skoða málið og kanna hvort hægt sé að bregðast við.
„Við munum gera athugasemd við þetta,“ sagði Hilmar.
Lögin banna auglýsingar á nikótínvörum
Samkvæmt 11. gr. laga um nikótínvörur, rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur eru hvers kyns auglýsingar á þessum vörum bannaðar. Þetta er ekki nýtt mál, heldur siginn deilumáli.
Líkt og mbl.is greindi frá árið 2023 komst Neytendastofa að þeirri niðurstöðu að stórar myndir af dósum utan á verslunum Svens brytu gegn auglýsingabanninu. Stofnunin hefur einnig gert athugasemdir við auglýsingar Piknik, sem áður var rekið í sama húsnæði. Í desember 2025 var SH Import ehf., rekstraraðili Piknik, sektað um 400 þúsund krónur fyrir að hafa ekki farið eftir fyrri ákvörðun stofnunarinnar um að fjarlægja ólögmætt auglýsingaefni.
Ekki liggur hins vegar fyrir mat Neytendastofu á þessum tilteknu auglýsingum Nikulásar, og reynt var án árangurs að ná tali af forsvarsmönnum verslunarinnar við vinnslu fréttarinnar.
Hvað gerist næst í málinu?
Sveitarfélagið hefur sagt að það muni kanna hvort hægt sé að bregðast við auglýsingunum. Þar til það gerist stendur húsið við Bjarkarholt eins og það stendur: gluggar skreyttir auglýsingum fyrir vöru sem samkvæmt lögum má ekki auglýsa, tæka spýtum frá skóla unglinga í Mosfellsbæ.
Algengar spurningar
Er löglegt að auglýsa nikótínvörur á Íslandi?
Nei. Samkvæmt 11. gr. laga um nikótínvörur, rafrettur og áfyllingar fyrir rafrettur eru hvers kyns auglýsingar á þessum vörum bannaðar.
Hvað hefur Neytendastofa gert í svipuðum málum?
Neytendastofu komst árið 2023 að því að stórar myndir af dósum utan á verslunum Svens brytu auglýsingabanninu, og í desember 2025 var rekstraraðili verslunarinnar Piknik sektaður um 400 þúsund krónur fyrir að hafa ekki farið eftir ákvörðun stofnunarinnar.
Hvað segir bæjarstjóri Mosfellsbæjar um auglýsingarnar?
Hilmar Gunnarsson sagði að auglýsingarnar væru „ekki það fallegasta“ sem hann hefði séð, og að bærinn myndi skoða málið og gera athugasemd.