Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna, fékk táragas í augunum í gær þegar hún var við mótmæli í borginni Angers í Norðvestur-Frakklandi. Erindið kemur frá Vísi, sem ræddi við hana í kvöld eftir að óeirðir brutust út víða um Frakkland.
Um 1.200 manns voru handteknir í gær og talið er að um 150 lögreglumenn hafi slasast, að sögn franskra fjölmiðla. Rósa Björk hefur dvalið í Frakklandi undanfarna daga og var á vettlingi óeirðanna þegar þær náðu hámarki.
Ungt fólk krefst úrbóta
Undanfarnar þrjár vikur hafa franskir námsmenn mótað og krafist úrbóta í menntakerfinu og betri aðstæðna í skólum. Mótmælin hafa farið vel fram að mestu, en í gær stigmögnuðust þau allverulega þegar boðað var til almennra mótmæla um land allt.
„Menningarlega er bara mikill stuðningur við það þegar ungt fólk fer og krefst úrbóta í sínu umhverfi,“ segir Rósa Björk í samtali við Vísi og líkir mótmælunum við 68-kynslóðina svokölluðu. Hún segir að ungt fólk sem rís upp og ber kröfur sínar sé eðlilegur hluti lýðræðishefðar.
„En það sem gerist í gær er það að það er boðað til almennra mótmæla og þá er eins og fjandinn sé laus.“
Skemmdarverk skyggja á málefni námsmanna
Í París kom til harðra átaka milli óeirðalögreglu og mannfjölda. Beitt var táragasi og vatnsbyssum, kveikt var í byggingum og lögreglan greip til allra ráða. Í Limoges olli mikill eldur í ráðhúsinu því að þakið hrundi að hluta. Borgaryfirvöld í Marseille óskuðu eftir liðsinni frá öðrum yfirvöldum, sem gefur til kynna hve ólgan náði vítt.
„Í Angers, þar sem ég er, varð ég vitni að því þegar það var brotist inn í hluta af ráðhúsinu og auðvitað er þetta náttúrulega ekki eitthvað sem er til eftirbreytni, að sjálfsögðu ekki, og svona skemmdarverk eru ótrúlega ömurleg,“ segir Rósa Björk.
Hún nefnir að aðstoðarborgarstjóri Parísar hafi sagt við fjölmiðla að um séu verstu skemmdarverk sem nokkru sinni hafi verið unnin í mótmælum í borginni. „Og það er náttúrulega rosalega stórt.“
„En það er líka rosalega dapurlegt að sjá að þetta skyggi á mótmæli stúdenta sem hafa farið almennt mjög vel fram.“
Lögreglan gríp of fljótt til gasins
Rósa Björk var sjálf á mótmælum til að sýna unga fólkið stuðning. Hún segir að undirbúningur mótmælandanna hafi vakið athygli hennar.
„Maður sá að unga fólkið var viðbúið öllu. Það voru allir með grímur, augndropa og voru viðbúnir því að fá á sig táragas, sem ég var mjög hissa á.“
Hún viðurkennir að einhverjir óeirðarseggir hafi verið á ferð og nefnir innbrotið í ráðhúsið í Angers. Samt telur hún lögregluna hafa gripið of fljótt til vopnanna.
„Mér fannst lögreglufólk grípa of fljótt til táragass. Mér fannst eiginlega með ólíkindum hvað þau voru fljót að grípa til þess að henda táragasi á mannfjöldann.“
Sjálf var hún töluvert framarlega á vellinum og fékk gasið beint í augun þrátt fyrir að standa nokkurn spöl frá fremstu víglínu, ef svo má kalla. „Mér sveið bara verulega í augun og ég var eiginlega bara hissa á því hvað þetta var fljótt að ná til manns.“
Viðstaddir mótmælendur kómu henni til hjálpar og buðu henni augndropa.
Spenna sem leikur að kosningum
Rósa Björk segir að mikil spenna ríki í franska þjóðfélaginu í augnablikinu, ekki síst vegna komandi forsetakosninga. Mælingar sýna að öfgahægriframbjóðandinn Marine Le Pen mælist með ríflega þrjátíu prósent fylgi og mikið forskot á aðra frambjóðendur. Vinstrimaðurinn Jean-Luc Mélenchon mælist í öðru sæti með um sautján prósent. Enn er óljóst hver tekur við af Emmanuel Macron sem frambjóðandi Miðjuflokksins.
„Þetta sýnir náttúrulega líka að það er spenna í frönsku samfélagi og það er ójöfnuður og það er uppgangur öfgahægrisins, sem fólk er líka að mótmæla,“ segir hún.
Hún bætir við að allir séu að keppast við að finna sökudólg fyrir skemmdarverkunum í upptakti kosningabaráttunnar. Le Pen hélt ræðu í kvöld þar sem hún kenndi ríkisstjórn Macron um það sem gerðist í gær.
Franska þjóðfélagið stendur nú á brautargildandi, eins og jökulskrið það sem ekki er ljóst hvar stöðvar. Uppgangur öfgahægrisins, óeirðirnar og vanmetin krafunga ungs fólks fléttast saman í eitt vefgjörð sem forsetakosningarnar munu leysa, eða ekki.
Macron: Ekkert réttlætir ofbeldið
Macron flutti ávarp í kvöld og sagði ekkert réttlæta ofbeldið sem sást víða um Frakkland í gær. Hann sagði að gera þyrfti greinarmun á milli mótmælenda sem færu fram á réttmætar kröfur annars vegar og hins vegar þeirra sem eyðilögðu, rústuðu og stálu.
Rósa Björk beið spennt eftir ávarpinu og segir að mikil spenna hafi verið í loftinu allan daginn. Hún vonast til að greinarmunurinn sem Macron talar um nái fram að ganga, svo að málefni námsmanna, sem hófuppganginn, fái ekki að drukkna í reyk skemmdaverkanna.
Niðurstaða
Atburðirnir í Frakklandi minna á að lýðræði er ekki gefið, heldur unnið, krefjandi og stöðugt. Mótmæli eiga heima í sannri lýðræðishefð, en skemmdarverk og óeirðir rífa undan þeim gildi sem mótmælin eiga að vera byggð á. Fyrir Íslending, sem þekkir þörfina á að verja hvert orðsfrelfi á litlum eyjasamfélagi, er sjónarmið Rósu Björkar skýrt: rétturinn til að móta er helgur, skylda til að gera það friðsamlega er það sama.
FAQ
Hvað gerðist í mótmælum í Frakklandi í gær?
Mótmæli námsmanna stigmögnuðust í almenn mótmæli víða um Frakkland. Að minnsta kosti 1.200 voru handteknir og um 150 lögreglumenn slösuðu. Kveikt var í byggingum, meðal annars í ráðhúsi í Limoges þar sem þakið hrundi að hluta.
Hvers vegna fékk Rósa Björk táragas í augun?
Hún var við mótmæli í Angers til að sýna unga fólkið stuðning og fékk táragas í augun þótt hún væri töluvert framan við fremstu víglínu. Viðstaddir mótmælendur buðu henni augndropa.
Hvað er spennan í franska samfélaginu mikið?
Rósa Björk segir mikla spennu ríkja, ekki síst vegna komandi forsetakosninga. Marine Le Pen mælist með ríflega þrjátíu prósent fylgi og mikið forskot á aðra frambjóðendur, samkvæmt mælingum.
Hvað sagði Macron um ofbeldið?
Macron sagði ekkert réttlæta ofbeldið og að gera þyrfti greinarmun á mótmælendum sem færu fram á réttmætar kröfur og þeim sem eyðilögðu, rústuðu og stálu.