Samkeppniseftirlitið réðst í húsleit hjá Ölgerðinni Egils Skallagrímssonar og móðurfélagi hennar, Beru, föstudaginn 14. október 2026. Rannsóknin beinist að því hvort Ölgerðin sé í markaðsráðandi stöðu á drykkjarvörumarkaði hér á landi og hvort fyrirtækið hafi misnotað þá stöðu í ósamræmi við samkeppnislög.
Andri Þór Guðmundsson, stjórnarformaður Beru og fyrrverandi forstjóri Ölgerðarinnar, hafnar því kategorískt að svo kölluð einkasöluákvæði séu að finna í samningum fyrirtækisins við bari, skemmtistaði og veitingahús. Eftirspurn eftir svari er mikil, en samkeppnisaðilar fyrirtækisins hafa lýst annarri reynslu, eins og kom fram í þættinum Kveik á RÚV þann 13. október og er svo til vitnað á visir.is.
Hinn stóri aðili á litla markaði
Ölgerðin er stærsti aðilinn á áfengismarkaði Íslands. Þar liggur kjarni málsins. Á markaði þessum fara fáir stórir aðilar með mestallan áhrifavald, svosem vatnsfall sem skerfur sig um eina farveg og myndar landslagið umhverfis sig. Smábruggnarar og innflytjendur segjast hafa rekist á steininn þegar þeir reyna að koma vöru sinni í sölu.
Í Kveiksþættinum greindu forsvarsmenn brugghúsa frá því að veitingastaðir og barir hefdu hafnað því að taka vörur þeirra í sölu, eða jafnvel tekið þær úr sölu, og vísað til samninga sinna við Ölgerðina. Andri Þór segir slíka upplifun sársaukafullan hljóm bera af sér.
„Staðreyndin er sú að við höfum undanfarin tíu ár eða meira hegðað okkur eins og við kunnum að vera markaðsráðandi og þar af leiðandi gerum við ekki einkasölusamninga. Við stjórnum ekki vöruvali, hilluplássi eða neinu slíku hjá okkar viðskiptavinum.“
Hann bætir við að Samkeppniseftirlitið hafi alla samningana til skoðunar og að hið sanna muni í ljós komi. Ef frávik séu til staðar öxli þeir ábyrgð, en honum sé ekki vitandi um einn einasta samning með einkasöluákvæði.
Baráttan um Red Bull og Eilífa Orku
Sú deila sem varpað var ljósi á í Kveik snýst að því að Ölgerðin missti fyrir nokkrum árum umboðið fyrir Red Bull-orkudrykkina til heildsölunnar Steindal, sem rekur Friðjón Hólmbertsson. Hann starfaði í tvo áratugi hjá Ölgerðinni og gagnrýndi framgöngu fyrrvera vinnuveganda síns í þættinum.
Friðjón segir Ölgerðingu hafa kynnt Eilífa Orku til leiks eftir að umboðið var misst, og að bragð drykkjarins svipi mjög til Red Bull. Í kjölfarið hafi erlendu drykknum verið skipt út á börum og skemmtistöðum, og hafi Ölgerðin náð til sín samningum við nemendafélög háskóla sem áður sömdu við Steindal.
Andri Þór neitar því að svo megi fara að umboðið hafi verið tapað vegna framgöngu Ölgerðarinnar gagnvart starfsmanni. Það hafi verið ákvörðun framleiðanda Red Bull að slíta samstarfinu. Hann viðurkennir hins vegar ófúslega að Eilíf Orka sé hönnuð inn í sama markhóp og Red Bull þjónar.
„Red Bull er eftirsótt vara og Eilíf Orka er að sjálfsögðu hönnuð inn í þennan markhóp sem sækist eftir þessum bragðeiginleikum. Það er ekkert leyndarmál við það.“
Drykkurinn kom á markað í júní 2026 og þróun hans hafi hafist eftir að Ölgerðin missti umboðið. Andri Þór kallar það einfaldlega svar við eftirspurn viðskiptavina, og bendir á að veitingamenn sem berjast í bökkum kjósi lægra verð.
Prjónað yfir sig?
Friðjón lýsir því einnig að Red Bull hafi verið fært til úr verslunum eftir að Steindal tók við umboðinu, og sakar sölumenn Ölgerðarinnar um hlut í málinu. Eftir kvörtun hafi verið tekið á því. Andri Þór kannast ekki við þessa frásögn en orðar sig varlega:
„Það er ekki í okkar anda að stunda einhver bolabrögð á markaði og ef svo er þá höfum við mögulega prjónað yfir okkur.“
Þar sem markaðurinn er eins og hann er, lítill og þéttur, verður orð hins stóra að vega þyngra. Andri Þór segir að stærð fylgi ábyrgð og að fyrirtækið hafi reynt að axla hana. Hann viðurkennir að erfitt sé fyrir minni samkeppnisaðila að hasla sér völl, þekking sem Ölgerðin þekki á eigin skinni frá þeim tíma er fyrirtækið var sjálft smáaðila á markaði.
Styrktarsamningar við félög og hátíðir
Þar sem einkasöluákvæði eru viðurkennd er í samningum við nemendafélög, íþróttafélög og skipuleggjendur útihátíða. Í Kveiksþættinum var sýndur samningur Ölgerðarinnar við nemendafélag þar sem skýrt kom fram að félagið mætti einungis bera fram drykki frá Ölgerðinni.
Andri Þór segir slíka kostunar- og styrktarsamninga alþekka um allan heim, en lofar að endurskoða verklagið ef samningarnir orka tvímælis. Félagið hyggst nú endurskoða verklag við samningagerð við nemendafélög í háskólum.
Han segir einnig að markaðsstyrkir og afslættir við veitingahús séu venja, svo sem greiðsla fyrir sýnileika og útiskilti, en afsláttarkjör taki mið af magnviðskiptum en ekki tryggð við framleiðanda. Tryggðarafslættir séu ekki í gangi hjá fyrirtækinu, og slík ákvæði gætu verið á skjön við samkeppnislög.
Dómurinn í höndum eftirlitsins
Það er ekki síst veitingageirinn sem bærðist fyrir þessum málum, sama geiri sem lengi hefur barist við liggjandi veður í rekstri sínum, eins og raunin er meðal annars í leigubremsuna sem steinhörð jörð hefur tekið á móti góðum vilja. Sjálfstæð íslensk fyrirtæki og sanngjörn samkeppn eru undirstöður þess að atvinnulífið blómstri hér á landi, ekki síst þegar stórir leikarar geta lagt lit á alla farvegi markaðarins.
Nú liggur málið fyrir Samkeppniseftirlitinu. Ef einkasöluákvæði eða aðrar misnotanir koma í ljós í samningum Ölgerðarinnar hefur Andri Þór Guðmundsson heitið því að fyrirtækið gangist við mistökunum og leiðrétti verklagið. Þar til það er dæmt er orð gegn orði, en húsleitin sjálf segir sitt um því hversu alvarlega eftirlitið metur upplýsingarnar sem liggja fyrir.
Algengar spurningar
Hvers vegna rannsaka Samkeppniseftirlitið Ölgerðina?
Eftirlitið grípur til húsleitar hjá Ölgerðinni og móðurfélagi hennar, Beru, til að rannsaka hvort fyrirtækið sé í markaðsráðandi stöðu á drykkjarvörumarkaði og hvort það hafi misnotað þá stöðu í ósamræmi við samkeppnislög.
Hafnar Ölgerðin einkasölusamningum?
Andri Þór Guðmundsson, stjórnarformaður Beru, segir að ekki sé vitandi um einn einasta samning við bari, skemmtistaði eða veitingahús með einkasöluákvæði. Slík ákvæði þekki hann einungis frá styrktarsamningum við nemendafélög og útihátíðir, og fyrirtækið hyggst endurskoða þá verklag.
Hvað er deilt um í Red Bull-málinu?
Steindal tók við umboðinu fyrir Red Bull frá Ölgerðinni fyrir nokkrum árum. Friðjón Hólmbertsson, eigandi Steindal, sakar Ölgerðingu um að hafa kynnt Eilífa Orku sem samkeppinaut og að hafa fært Red Bull til úr verslunum. Ölgerðin neitar og segir drykkinn vera svar við eftirspurn viðskiptavina.