Ríkisstjórnin fyrirhugar að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu manna á verkstað úr 35 prósentum í 20, samkvæmt uppfærðum upplýsingum Samtaka iðnaðarins sem visir.is greindi frá þriðjudaginn 21. október. Skerðingin nær bæði til nýbygginga og viðhalds íbúðarhúsnæðis og hækkar kostnað þeirra sem halda sameiginlegri eign sinni við.
Í málgreiningu á visir.is, skrifaðri af byggingafræðingi og múrarameistara, er bent á að umræðan um húsnæði snúist of oft einungis um fjölda nýrra íbúða. Húsin sem þegar standa eldast hægt, eins og jökull sem gengur; þök gefa undan, gluggar láta undan og sprungur opnast í múr og steypu. Þegar slíkt er sett á bhliðar verður reikningurinn ekki lægri. Hann færist aðeins fram á tímann, með vöxt.
Hvað kostar skerðingin fyrir eitt húsfélag?
Höfundur greiningarinnar leggur fram raunverulegt dæmi: húsfélag með 27 íbúðum tók á sig viðhaldsverkefni að andvirði 120 milljónum króna. Við 65 prósent vinnuhlutfall nam vinnuhlutinn 78 milljónum og virðisaukaskattur af honum 18,72 milljónum.
Í 'Allir vinna' átakinu árið 2020 var endurgreiðsla af endurgreiðsluhæfri vinnu við íbúðarhúsnæði hækkuð úr 60 prósentum í 100. Við fulla endurgreiðslu hefði húsfélagið fengið 18,72 milljónir króna til baka. Við 35 prósentum eru það 6,55 milljónir en við 20 prósentum aðeins 3,74 milljónir.
Munurinn á fullri endurgreiðslu og 20 prósentum er tæpar 15 milljónir króna í þessu einu verki, sem jafngildir um 555 þúsund krónum á hverja íbúð. Fyrirhuguð lækkun úr 35 í 20 prósent ein og sér kostar húsfélagið rúmar 2,8 milljónir króna, eða um 104 þúsund krónur á íbúð að meðaltali, raunveruleg greiðslubyrði hvors eiganda fer eftir kostnaðarskiptingu innan félagsins.
Eigendur fá ekkert meira fyrir þennan pening. Verkið er það sama og viðhaldsþörfin óbreytt. Þetta er hreinn viðbótarreikningur á heimilin fyrir að sinna skyldu sinni gagnvart sameiginlegri eign.
Viðhald sem bíður hverfur ekki
Grunnhugtakið í greiningunni er einfalt: þörfin hverfur ekki þótt henni sé frestað. Sprunga sem hægt er að loka tímanlega getur orðið leið fyrir vatn inn í byggingarhluta. Málning sem missir verndargildið leyfir undirlaginu að skemmast. Leki sem fær að halda áfram kallar á viðgerðir langt umfram upphaflega innrásarstað vatnsins, eins og kvika sem leitar sér nýja farvega undir jarðskorpunni.
Tímanlegt og rétt unnið viðhald kemur í veg fyrir að afmarkað verkefni verði umfangsmikið og kostnaðarsamt. Að gera viðhald dýrara er því varasamt. Lægri endurgreiðsla eykur greiðslubyrði eigenda og getur leitt til fresta. Þá verður reikningurinn enn hærri þegar loks er ráðist í verkið.
Endurgreiðslan getur ráðið úrslitum
Í húsfélagi sitja fólk með ólíkan fjárhag og tekur sameiginlega ákvörðun. Sumir greiða sinn hlut strax; aðrir safna eða afla fjármögnunar. Nauðsynleg framkvæmd getur dregist, þótt þörfin sé öllum ljós.
Endurgreiðsla virðisaukaskatts lækkar nettókostnað vinnunnar og getur fært ákvörðunina yfir þröskuldinn. Hún leysir ekki allan fjármögnunarvanda, en getur skipt sköpum þegar málið stendur tæpt.
Fyrirsjáanleiki skiptir einnig máli. Húsfélög þurfa að geta gert viðhaldsáætlanir, byggt upp framkvæmdasjóð og forgangsraðað yfir nokkur ár. Stöðugar reglur styðja slíka áætlanagerð. Skerðing getur kollvarpað forsendum sem eigendur hafa miðað við.
Skráð vinna og neytendavernd
Endurgreiðilan skapar fjárhagslegan hvata til að kaupa vinnu með reikningi. Það styður skráð viðskipti, rekjanleika og heilbrigða samkeppni. Reikningur einn tryggir þó ekki góð vinnubrögð; til þess þarf skýra verklýsingu, hæfan verktaka og eftirlit.
Höfundurinn mælir með að húsfélög varðveiti verklýsingar, upplýsingar um efni, ljósmyndir og gögn um úttektir ásamt reikningum. Þannig verður til viðhaldssaga sem sparar tíma og kostnað við næstu ástandsskoðun og auðveldar nýjum eigendum að átta sig á því hvað er búið og hvað er fram undan. Hagsýni og neytendavernd fara þar saman.
Reikningurinn lendir líka á skattgreiðendum
Sama regla gildir um opinberar byggingar: skóla, heilbrigðisbyggingar og aðrar fasteignir ríkis og sveitarfélaga. Sé nauðsynlegu viðhaldi frestað verður það umfangsmeira og dýrara síðar, og sá viðbótarkostnaður lendir að lokum á skattgreiðendum.
Tímanlegt viðhald varðveitir notagildi bygginga og lengir líftíma byggingarhluta. Það dregur jafnframt úr efnisnotkun og úrgangi þegar tekst að halda húsum lengur í notkun.
Viðhald er fjárfesting, ekki eyðslan
Viðhaldsverkefni skapa vinnu fyrir iðnaðarmenn og fyrirtæki. Þegar hægir á nýbyggingum geta þau haldið atvinnu og fagþekkingu við lífið, um leið og nauðsynlegum verkefnum er sinnt.
Höfundurinn viðurkennir að aukin endurgreiðsla borgi sig ekki sjálfkrafa að fullu fyrir ríkissjóð; það þarf að meta með gögnum. En slíkt mat verður að ná lengra en til endurgreiðslufjáræðarinnar: skoða þarf áhrif á framkvæmdavilja, skráð viðskipti, atvinnu og ástand húsnæðis.
Afstaða hans er skýr: ekki ætti að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna viðhalds og uppbyggingar á íbúðarhúsnæði. Að lágmarki ætti að halda núverandi hlutfalli og meta sérstaklega ávinning þess að taka aftur upp fulla endurgreiðslu.
Þjóð sem byggir eingöngu nýtt og gleymir því sem fyrir er, eins og bóndi sem plægir nýtt land en lætur gamla akurinn lyngja. Við þurfum að byggja nýjar íbúðir og jafnframt að gera fólki kleift að halda þeim sem fyrir eru í góðu ástandi. Stjórnvöld eiga að auðvelda það, ekki erfiða.
Algengar spurningar
Hver er fyrirhuguð breyting á endurgreiðslu virðisaukaskatts?
Samkvæmt Samtökum iðnaðarins hyggst ríkisstjórnin lækka endurgreiðslu vegna vinnu manna á verkstað úr 35 prósentum í 20, bæði fyrir nýbyggingar og viðhald íbúðarhúsnæðis.
Hvað kostar lækkunin fyrir húsfélag með 27 íbúðir?
Í dæmi greiningarinnar kostar lækkunin úr 35 í 20 prósent rúmar 2,8 milljónir króna, eða um 104 þúsund krónur á hverja íbúð að meðaltali.
Hversu há var endurgreiðslan áður?
Í 'Allir vinna' átakinu 2020 var endurgreiðsla af endurgreiðsluhæfri vinnu við íbúðarhúsnæði hækkuð úr 60 prósentum í 100 prósent.